Toshkent Markaziy Osiyoning investitsiya poytaxti sifatida: V yubiley Xalqaro investitsiya forumidan nimalar kutilmoqda
Forum konteksti makroiqtisodiy natijalar bilan belgilanadi. Milliy statistika qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yil yakunida O‘zbekiston YAIMi 7,7% ga o‘sib, 147 mlrd dollardan oshdi — bu 2021-yildan beri eng yuqori sur’at va Yevropa hamda Markaziy Osiyo mintaqasidagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri. Fitch Ratings va S&P Global mamlakat suveren reytingini ilk bor BB– dan BB ga oshirdi, Moody’s esa prognozni “ijobiy”ga qayta ko‘rib chiqdi. Markaziy bank ma’lumotiga ko‘ra, xalqaro zaxiralar 77 mlrd dollardan oshgan. Eksport 24% ga o‘sib, 33,8 mlrd dollarni tashkil etdi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar 46,9% ga ko‘paydi, ularning umumiy investitsiyalardagi ulushi esa 40,5% ga yetdi. 2017-yilda atigi 4 mlrd dollar xorijiy investitsiya jalb qilgan iqtisodiyot uchun bu ko‘rsatkichning 2025-yilga kelib 42 mlrd dollarga yetishi sifat jihatidan yangi bosqichga o‘tishni anglatadi. Sakkiz yil ichida kapital oqimining o‘n baravar oshishi mamlakat investitsion jozibadorligining tubdan o‘zgarganini tasdiqlaydi.
Forum iqtisodiyot bilan birga kengayib bormoqda. O‘tgan yilgi forumda 8 mingdan ortiq ishtirokchi qatnashdi, ulardan 3 mingga yaqini 97 mamlakatdan kelgan xorijiy delegatlar edi. Mehmonlar orasida Bolgariya prezidenti Rumen Radev, Slovakiya bosh vaziri Robert Fitso, Markaziy Osiyo davlatlari hukumat rahbarlari, YTTB prezidenti Odil Reno-Basso va Yangi taraqqiyot banki prezidenti Dilma Rusef bor edi. Imzolangan bitim va kelishuvlar hajmi 30,5 mlrd dollarni tashkil etdi. Biroq platformaning yetukligini eng aniq ko‘rsatadigan omil — bu imzolangan kelishuvlarning real loyihalarga aylanish darajasi, ya’ni konversiya ko‘rsatkichidir.
Yubiley forumining markaziy mavzusi 2026-yil mart oyida Prezident farmoni bilan tashkil etilgan Toshkent xalqaro moliya markazi (TXMM) bo‘ladi. Uning asosida aniq institutsional arxitektura yotadi: umumiy huquq tamoyillariga asoslangan maxsus huquqiy rejim, o‘z moliyaviy xizmatlar regulyatori, arbitraj markazi (TIAC) va 2076-yilgacha amal qiluvchi soliq imtiyozlari. TXMM global moliyaviy xablar yaratish tendensiyasiga mos keladi va xalqaro investorlar uchun tanish huquqiy muhitni taklif etadi. Uning muhim jihati — milliy huquq tizimiga integratsiyalashgan holda faoliyat yuritishi, bu esa regulyator fragmentatsiyasini kamaytiradi va iqtisodiyot bilan o‘zaro aloqani soddalashtiradi. Yetakchi moliyaviy markazlar rahbarlari va global investorlar ishtirokidagi panel sessiya TXMMning xalqaro ishtirokchilarni jalb qilish shartlarini muhokama qiladi.
TIIF-2026 ishbilarmonlik dasturi to‘rt asosiy blokdan iborat: investitsion barqarorlik va kapitalni himoya qilish mexanizmlari, moliyaviy infratuzilma va kapital bozorlarini rivojlantirish, savdo bog‘liqligi va logistika yo‘laklari, energetik o‘tish va iqlimiy moliyalashtirish. Asosiy sessiyalar qatorida muqobil investitsiya fondlari uchun huquqiy bazani yaratish, Transkaspiy yo‘lagi bo‘yicha muhokamalar, Markaziy Osiyo suveren reytinglari va frontier bozorlarida blended finance instrumentlari alohida o‘rin tutadi. Arbitraj va nizolarni hal etish masalalariga ham e’tibor qaratilib, TIAC, BrULA va Buyuk Britaniya elchixonasi bilan hamkorlikda maxsus sessiyalar o‘tkaziladi.
Energetika kun tartibi ham muhim o‘rin egallaydi. O‘zbekiston 2030-yilga borib elektr energiyasi ishlab chiqarishda qayta tiklanuvchi manbalar ulushini 54% ga yetkazishni maqsad qilgan. Hozirda mamlakatda umumiy quvvati 4 GVt dan ortiq quyosh va shamol stansiyalari faoliyat yuritmoqda, yana 19 GVt “yashil” quvvat qurilishi rejalashtirilgan. Davlat-xususiy sheriklik mexanizmi ham faol rivojlanmoqda: 2025-yil boshiga kelib 28 mlrd dollarlik loyihalar imzolangan. Investorlar uchun bu standartlashtirilgan shartnomalar va aniq kirish mexanizmlariga ega yirik bozor hisoblanadi.
Forum ikki tomonlama biznes forumlari formatini ham saqlab qoladi. Koreya Respublikasi, AQSh, Xorvatiya, Vengriya, Turkiya, Albaniya bilan hamkorlik platformalari, shuningdek Xitoy va SHHT davlatlari o‘rtasidagi investitsion muloqot rejalashtirilgan. Plenar yig‘ilish yuqori darajadagi ishtirokchilar bilan o‘tadi. Shu bilan birga, 6000 kvadrat metr maydonda sanoat va investitsion salohiyat ko‘rgazmasi tashkil etiladi.
Forum kun tartibi hal qilinishi zarur bo‘lgan masalalarni ham ko‘rsatadi. Korporativ boshqaruv sessiyasida aksiyadorlik tuzilmasini diversifikatsiya qilish zarurati muhokama qilinadi. Davlat aktivlarini xususiylashtirish va IPO jarayonlari ham muhim mavzulardan biridir. OECD standartlari asosida mas’uliyatli biznes yuritish masalalari investorlar uchun shaffoflik va ishonchni ta’minlash zarurligini ko‘rsatadi.
Dastur networking formatlari bilan boyitilgan: raqamlashtirish va sun’iy intellekt bo‘yicha biznes nonushta, Investor Day, ESG mukofoti, Yevropa biznes kechasi. Norasmiy qismda sport va madaniy tadbirlar, jumladan TIIF Open tennis turniri va Stihia elektron musiqa festivali bilan hamkorlik mavjud.
O‘zbekiston uchun TIIF endi faqat ko‘rgazma emas, balki investitsion siyosatning amaliy vositasiga aylangan. Uning samaradorligi imzolangan bitimlar soni bilan emas, balki real iqtisodiyotga jalb qilingan kapital hajmi bilan o‘lchanadi. Yubiley forum mamlakatda moliyaviy markaz ishga tushirilishi, yangi qonunchilik qabul qilinishi va suveren reyting oshirilishi bilan bir vaqtga to‘g‘ri kelmoqda — bu esa frontier bozorlarda ishlashga tayyor investorlar uchun yangi imkoniyatlar oynasini ochadi.
